Ermeni Sorununu Anlamak 2

 Ermeni Soykırımını CHP Yaptı

Uluslararası hukuk konusunda yapılacak çalışmalar için en önemli argüman, Malta yargılamasıdır. Maalesef, okullardaki tarih kitaplarında “Malta sürgünleri” diye Ermeni olaylarıyla bağlantısıyla ele alınmadan “ezberletilen” bölümler, kuru laf kalabalığından öteye gidemiyor. Oysa Gürkan eserinde bu konuya ayrıntıyla yer veriyor (Bu arada Uluç Gürkan’ın Malta Yargılaması isimli eseri de Kaynak Yayınlarından yakın zaman önce çıktı). Gürkan özetle şunları söylüyor:

·    Malta’ya Uzanan Süreç: İstanbul’daki İngiliz Yüksek Komiseri Amiral Calthorpe, İngiltere Dışişleri Bakanlığı’na 2 Ocak 1919’da başvurarak Ermenilere acımasızca davrandığı gerekçesiyle suçluluk karinesi olan Türklerin acilen tutuklanmaları için yetki istemiştir. İngiliz Yüksek Komiseri Padişah Vahdettin ve Tevfik Paşa Hükümeti, “siyasi düşman” saydıkları İttihat ve Terakki Komite üyelerine karşı harekete geçmeye hazırdır. İngiliz kontrol ve nüfuz bölgeleri dışında kalan Türklerin yargılanması Malta’da yapılacaktır. İngiliz Yüksek Komiseri, sürekli olarak tutuklanacak kişi listesini Osmanlı Hükümetlerine iletmektedir. Tutuklananlar; ateşkes koşullarına uymamak, ateşkes koşullarının uygulanmasını tehlikeye düşürmek, İngiliz komutanlarına ve yetkililerine saygısızlık, esirlere kötü muamele, Türkiye’deki ve Kafkasya’daki Ermeniler ile Osmanlı tebaası diğer ırklara zorbalık, yağmaya karışmak ve mülkiyete saldırı, savaş yasalarının ve geleneklerinin diğer ihlalleri başlığında yedi gerekçeyle yargılanmak istenmektedir. Osmanlı Hükümeti tarafından, 31 Ocak 1919’da 40 kadar İttihat ve Terakki’nin önemli yöneticisi tutuklanmıştır.

·    Fransa’nın Malta Planını Benimsememesi Ne Demektir: Soykırım vardır diyenlerin önemli iddiası, Fransa’nın destek vermemesi nedeniyle Malta’da ciddi bir yargılanmanın yapılamadığı üzerinedir. Oysa o dönem İngiltere-Fransa çekişmesinin açıklaması emperyalist reflekstir. Zira ilerleyen yıllarda aynı Fransa sorun konusunda önemli aktör haline gelecektir. Kaldı ki Fransa’nın Malta konusunda çekimser tutumu İngilizleri engellememiştir. Malta planı kısa süreliğine ertelense de sonucunda uygulanmaya devam edilmiştir.

·    ABD, Elimizde Belge Yok Diyor: İstanbul’daki İngiliz Yüksek Komiserliği görevlilerinden Sir Harry Lamb, ABD’lilerin elindeki malzemenin hukuki değer taşımadığını ileri sürmüştür. Türklerin Ermenileri katlettiğini ileri süren Amerikan Büyükelçisi Morgenthau’nun yerine atanan Amiral Bristol, Amerikan Yabancı Misyon Komiserleri İdare Heyeti’ne yazdığı mektupta, Türklerin Ermeni Kırımı yaptığı yolundaki raporlar ile haberlerin “kesinlikle yanlış” olduğunu vurgulamıştır. Ayrıca; İngiltere Dışişleri Bakanı Lord Curzon, 16 Mart 1921’de Washington Büyükelçiliği’ne “Ermenilere ve diğer Hıristiyanlara kırım” gerekçesiyle yargılanmasını istediği Türklerin adını gönderir ve bu kişilerden herhangi biri aleyhinde Amerika Hükümeti’nden ivedi kanıt istemişse de Malta’da tutuklu bulunan Türkler aleyhine kanıt olarak kullanılacak bir belge olmadığı yanıtını almıştır.

·    İstanbul Hükümeti ve İngilizlerin İşbirliği: İstanbul Hükümeti, İttihatçılardan kurtulmak ana amacıyla İngilizlerle işbirliği yapmıştır. Doğal olarak, İngilizlerin Anadolu’daki Kurtuluş Savaşı’na karşı saldırıları arttıkça, insan avı ve sürgüne yollananların sayısı da artmıştır.

·    Malta, Uluslararası Geçerliliği Olan Bir Mahkemedir: Malta yargılaması, Sevr Antlaşması’nın 230 ve 231. maddelerine dayanılarak oluşturulmuştur. Uluslararası yetkinliği, Milletler Cemiyeti’nde yapılan atıflarla kabul edilmiş, bir İngiliz Kraliyet Başsavcılığı soruşturmasıdır.

·    İngiltere, “Hukuki Dava Açılamıyorsa Siyasi Dava Açın” Diyor: İngiltere Hükümeti, Kraliyet Başsavcılığı’nın hukuki dava açılamayacağı yolundaki görüşüne karşı, “hukuki bir dava açılamıyorsa siyasi dava açın” (İngiltere arşivi: FO 371/6504/E.8745 kayıtlı belge) talimatı vermiştir.

·    Malta, Takipsizlikle Sonuçlanıyor: Başsavcılık, 29 Temmuz 1921’de Dışişleri Bakanlığı’na oldukça uzun bir yazı gönderir ve Lord Curzon’ın 31 Mayıs 1921 tarihli “siyasi dava açılması” talimatını reddeder. Yazıda Malta tutukluları siyasi değil, “yarı siyasi suçlu” olarak nitelendirilir. “Kanıt bulunamadığı ve bulma olanağının da kalmadığı” nedeniyle kovuşturma yapılamayacağı, “eldeki bilgi ve belgelerin suçlamalar için hukuk mahkemesinde kanıt değeri taşımayacağını, dolayısıyla kimsenin bir hukuk mahkemesi önünde cezalandırılmasının mümkün olamayacağı” belirtilmiştir. Dolayısıyla tutuklu sanıklar, bir “rehine” olmuştur.

·    Esir Değişimi, Malta’daki Takipsizlik Kararı Üzerinedir: Malta’da verilen takipsizlik kararı sonucunun kesin olduğu anlaşılınca, rehineleri elde tutmanın zarar vereceği düşünüldüğünden esir değişiminin doğru olacağı kararına varılmıştır. Malta’daki tüm Türk tutuklular, 25 Ekim 1921’de gemiye bindirilmiş ve 31 Ekim 1921’de İnebolu’dan Türkiye’ye teslim edilmiştir. Türkiye’deki İngiliz esirler ise 2 Kasım 1921’de işgal altındaki İstanbul’a gönderilir.

·    Lozan ve Malta İlişkisi: Malta yargılamasını sulandırmak isteyenler, Malta’da tutulanların Lozan ile serbest bırakıldığını, başka bir deyişle Türkiye’nin başarılı savaşı sonucu affedildiklerini, yargılanmadıklarını ileri sürerler. İngiliz Kraliyet Başsavcılığı’nın kovuşturmaya yer olmadığı kararı 29 Temmuz 1921’de verilmiş, Lozan ise 24 Temmuz 1923’te imzalanmıştır. Aralarında 2 yıl vardır. Malta’dakiler içinde Ermeni katliamı iddialarıyla tutulan İttihat ve Terakki Partisi yöneticileri Ekim 1921’de serbest bırakılmıştır.

·    Malta Yargılaması 1948 BM Sözleşmesi Öncesidir: Bu tez, soykırım savunucuları tarafından sıklıkla dile getirilmektedir. Öncelikle şunu söylemek gerekir: Yahudi Soykırımı yargılamasını yapan Nürnberg yargılaması da 1948 BM Sözleşmesi öncesidir. Ayrıca, 1948 ve 1949 Sözleşmeleri ile Protokolünün de kabul ettiği gibi, insan haklarına yönelik bir eylem ya da işlemin geriye yürütülebileceği karar altına alınmış, uluslararası hukuk alanında, 1915 Olayları üzerine uluslararası yetkinliği tanınmış bir yargı organının verdiği bir “soykırım, kırım” kararı bulunmamaktadır. Tam tersine, böyle bir sistematik yok etme sürecinin işlemediğine dair uluslararası yetkinliği tanınmış, dönemin Malta’da Askeri Başsavcılığının verdiği takipsizlik kararı vardır. Ancak, yine uluslararası geçerliliği tanınmış Nürnberg Mahkemeleri özelinde böyle bir soykırım kararı bulunmaktadır. Bu karar bir hukuk ve adalet belgesidir. Dolayısıyla, Malta ile Nürnberg’i, “Ermeni Soykırımı” iddiasıyla Yahudi Soykırımı’nı karşılaştırmaya dair karşı çıkışın belgeleridir bunlar. Aslında bu tartışma zemininde ilerlemek yanlış değildir. Bir tarafta uluslararası yargıda “soykırım, kırım” yapmadığına dair belgesi Malta’da verilmiş insanlar, diğer tarafta ise Nürnberg’de soykırımı hukukla belgelenmiş bir Nasyonal Sosyalist Parti yöneticileri ve komutanları vardır. Malta ve Nürnberg, hukuksal süreç açısından birbirine çok benzerken, hukuksal sonuçlar bakımından elimizi güçlendirecek bir belgeyi gün yüzüne çıkarmıştır. Soykırıma hükmedebilecek tek organın uluslararası yetkinliği tanınmış mahkemeler olduğu gerçeğinden hareketle, Malta, “soykırım, kırım” olmadığının belgesidir.

TEHCİR VE SONRASI
Büyük acılara ve ölümlere neden olan süreçlerden biri Ermenilerin tehcir edilmesi kararı sonrasında yaşanmıştır. Tehcir iyi bir olay değildir, bu kararı almak ve almak zorunda bırakılmak da üzücüdür.

·     Tehcir Kararı Neden Alınıyor: Bu aşamada Doğu Lejyonu’nun kuruluşu ve 1915 Mayıs ayında Çukurova Zeytun bölgesinde başlattıkları isyanı unutmamak gerekir. İsyan bastırılmaya çalışılırken, bölgede yaşayan Ermeniler Fransa’dan yardım istemiştir. 1915’in savaş koşullarında her şeyden önce “güvenlik sorunu” bulunmaktadır. Zira I. Dünya Savaşı ile birlikte Ermeni isyanı başlamıştır (30 Ağustos 1914’te Zeytun’dan sonra Kayseri, Bitlis, Erzurum, Elazığ, Diyarbakır, Sivas, Trabzon, Ankara, İzmit, Van, Adapazarı, Bursa, Adana, Halep, İzmir ve Canik’te ayaklanmalar çıkmıştır). Anadolu’nun dört bir yanında Ermeni grupları Osmanlı Devleti’ne karşı mücadeleye girişmiştir. Bu mücadele, Ruslarla ile Doğu Cephesi’nde işbirliğine dönüşmüştür. Van’ın (Van isyan merkezi olarak planlanıyordu) işgali de süreçte unutulmamalıdır. Ruslar Van’a doğru harekete geçince, Ermeniler yolunu açmak için şehrin birçok yerini ateşe vermişler ve ayaklanma başlatmışlardır. Müslümanlar kaçarak 7 Nisan 1915’te Van Kalesi’ne sığınmıştır. ABD’de yayınlanan 24 Mayıs 1915’te Ermeni Gochnak Gazetesi, Van’da 1500 Türk’ün kaldığını, gerisinin öldürüldüğünü yazmıştır. Bu koşullar altında kimi bölgelerde Müslüman ahalinin Ermenilere kin beslediği ve saldırdığı doğrudur. Van işgali tehcirin en önemli nedenidir. Ermenistan’ın ilk Başbakanı Ovanes Kaçaznuni, 1923’te Taşnak Partisi’nin Bükreş’teki toplantısına sunduğu raporda şunları yazmıştı: “Türklere karşı ayaklandık. Türklerle savaştık. Öldük ve öldürdük. Yedi cephede savaşan Osmanlı ordularına silah ve mühimmat götüren birliklere saldırdık. 1915 Yaz ve Sonbahar döneminde Türkiye Ermenileri zorunlu bir tehcire tâbi tutuldu. Türkler ne yaptıklarını biliyorlardı ve bugün pişmanlık duymalarını gerektirecek bir husus bulunmamaktadır. Bu yöntem en kesin ve uygun olanıydı.”

·     Tehcir Tüm Ermenileri Kapsamıyor: 27 Mayıs 1915’te Ermenilerin savaş cephesinden, ülke içinde savunmaya bir tehdit oluşturmayacak diğer bölgelere gönderilmeleri için tehcir kararnamesi çıkarılmıştır. Daha sonra bu kararname huzursuzluk içinde olan diğer şehirleri de kapsayacak biçimde genişletilmiştir. Tehcir tüm Ermenileri kapsamamıştır. Ruslarla aynı kiliseye bağlı Ortodoks Ermeniler hedef alınmış, Katolikler kapsam dışı tutulmuştur. Protestan Ermenilerden Ağustos başına kadar tehcir edilmeyenlerin de tehcirinden vazgeçilmiştir.

·     Ermenilere İyi Davranın Telgrafları: Yiyecek konusunda “yer değiştiren Ermenilere, gönderdikleri bölgelere kadar gerekli yiyeceklerin temini, muhtaç olanlara yiyecek masraflarının göçmen tahsisatından yapılması” telgrafı çekilmiştir. Güvenlik, düzen, istirahat için tedbirler alınması, aciz ve fakir olanlara yardım edilmesi, her gün doktor kontrollerinin yapılması, lohusa kadınların ve çocukların sıhhatlerine özellikle dikkat edilmesi konularında yerel yöneticilere çekilen telgraflar arşivlerde kayıtlıdır. Bunlara uyulup uyulmadığı farklı bir tartışmanın konusudur ve yukarıda bahsedilen yargılamalar, tam da bunlarla ilgilidir.   

·     Tehcir olayı, 1948 BM Sözleşmesi kapsamında tartışılacaksa mutlaka ilgili Cenevre Sözleşmeleri de kapsama dahil edilmelidir.  

ERMENİ SOYKIRIMINI CHP YAPMIŞTIR(!)
“…tehcir gibi gayr-ı insani sonuçlar doğuran hadiselerin yaşanmış olması…” sözleri, Başbakan’ın 23 Nisan 2014 tarihli taziye mesajından. Yaşanan her gayr-ı insani olay, yaşayanların kökenine bakılmaksızın ayıplanmalıdır. Bir kişinin yaşamını kaybetmesi, o kişinin yakınları açısından düşünülmeli ve o acı böyle hissedilmeye çalışılmalıdır. Zarar gören kişinin “öteki”, “suçlu” gibi görülmesi de acıya hiçbir zaman meşruiyet kazandırmaz. İnsan olmanın gereğidir bu. Siyasi sonuçları olan olaylar -araya devlet aygıtının ve işleyişi girdiği için- farklı biçimlerde ele alınmaktadır. Ermeni sorunu konusu tam da böyledir. Başbakan’ın mesajı bu kapsamda görülmelidir.
Ülkemizde “Ermeni Soykırımı vardır”, “soy olmasa bile kırım vardır” diyen muhafazakârların son yıllarda artışı, onların birden insaniyete gelişiyle açıklanamayacak kadar siyasidir. Aynı zamanda bu kişilerin, “Osmanlı Devleti, Osmanoğulları değil, İttihat ve Terakki yaptı bu olayı. Onlar suçlu bulunmalı ve cezalandırılmalıdır. Hatta, Yahudi Soykırımı’nda Almanya değil, Hitler ve Naziler cezalandırılmıştır!” tezleri, sanırım önümüzdeki yıllarda uzun boyutlu tartışacağımız konuların başında gelecek. Vahdettin ve Damat Ferit, İttihat ve Terakki yöneticilerinin yargılanması için var gücüyle çalışmıştı. Oradan başlayarak, Başbakan da aynı yöntemi kullanır mı bilemiyoruz. Yalnız bilinen bir şey var ki Başbakan “İttihat ve Terakki yöneticilerinin yaptığı katliamdır bu olay. İttihat ve Terakki kimdir, CHP’nin fikir babasıdır. Yani Ermeni katliamını CHP’lilerin fikir babaları yapmıştır. Zaten CHP’liler de…” biçiminde bir sav ortaya atarsa şaşırmamak lazım.